Έντονη κινητικότητα καταγράφεται το τελευταίο διάστημα στην ευρωπαϊκή αγορά τροφίμων, με αλλεπάλληλες ανακλήσεις αλεσμένου καφέ εξαιτίας παρουσίας ωχρατοξίνης Α, μιας μυκοτοξίνης που θεωρείται πιθανώς καρκινογόνος για τον άνθρωπο και έχει συνδεθεί κυρίως με επιβαρυντικές επιδράσεις στα νεφρά.
Οι ευρωπαϊκές αρχές ασφάλειας τροφίμων έχουν εντοπίσει παρτίδες καφέ με επίπεδα της συγκεκριμένης ουσίας πάνω από τα επιτρεπόμενα όρια, γεγονός που έχει οδηγήσει σε αποσύρσεις προϊόντων από την αγορά. Όπως επισημαίνεται, η διατροφική έκθεση στην ωχρατοξίνη Α μπορεί να προκαλεί ανησυχία, ιδιαίτερα όταν υπάρχει μακροχρόνια κατανάλωση.
Διαδοχικές ανακλήσεις σε ευρωπαϊκές χώρες
Από τον Ιούνιο του 2025 μέχρι σήμερα, αρκετές εταιρείες και αλυσίδες σούπερ μάρκετ έχουν προχωρήσει σε αποσύρσεις προϊόντων. Στην Ιταλία, παρτίδα καφέ Happy Dì αποσύρθηκε μετά από αυτοέλεγχο που αποκάλυψε επιμόλυνση. Τον Αύγουστο, οι ιρλανδικές αρχές εξέδωσαν ειδοποίηση μέσω του συστήματος RASFF για προϊόν από το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ τον Οκτώβριο ενεργοποιήθηκε ειδοποίηση υψηλού κινδύνου από τη Γαλλία για αλεσμένο καφέ arabica ιδιωτικής ετικέτας που διακινήθηκε σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, με τιμές 5,8 μg/kg έναντι ορίου 3 μg/kg. Τον Νοέμβριο ακολούθησε και η προληπτική απόσυρση παρτίδας Caffè Gimoka Gusto Ricco.
Η πιο πρόσφατη περίπτωση αφορά αλεσμένο καφέ της σειράς Monoprix Gourmet, ιδιωτικής ετικέτας μεγάλης γαλλικής αλυσίδας λιανικής, που αποσύρεται λόγω ανίχνευσης ωχρατοξίνης Α σε υψηλότερα από τα επιτρεπόμενα επίπεδα. Η παρτίδα με κωδικό 3350031873942 και ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας 22/01/2028 ανακαλείται, με τη διαδικασία να διαρκεί έως τις 30 Ιουνίου 2026. Οι καταναλωτές καλούνται να μην καταναλώσουν το προϊόν και να το επιστρέψουν στο σημείο αγοράς ή να το απορρίψουν, με δυνατότητα επιστροφής χρημάτων.
Τι είναι η ωχρατοξίνη Α
Πρόκειται για μυκοτοξίνη που παράγεται από μύκητες των γενών Aspergillus και Penicillium και μπορεί να αναπτυχθεί κατά την αποθήκευση ή την ξήρανση των καλλιεργειών, όταν επικρατούν ακατάλληλες συνθήκες. Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της είναι η ανθεκτικότητά της στη θερμότητα, καθώς μπορεί να παραμείνει σε σημαντικό βαθμό ακόμη και μετά το καβούρδισμα του καφέ σε υψηλές θερμοκρασίες.
Τα όρια και οι έλεγχοι στην ΕΕ
Με τον κανονισμό 2022/1370, η Ευρωπαϊκή Ένωση μείωσε τα ανώτατα επιτρεπτά επίπεδα ωχρατοξίνης Α. Για τον καβουρδισμένο και αλεσμένο καφέ το όριο ορίζεται στα 3 μg/kg, ενώ για τον διαλυτό καφέ στα 5 μg/kg. Οι νέοι κανόνες καλύπτουν και άλλες κατηγορίες τροφίμων, όπως αποξηραμένα φρούτα, κακάο και μπαχαρικά, ενώ εξετάζεται η επέκτασή τους και σε επιπλέον προϊόντα.
Πώς προλαμβάνεται η μόλυνση
Η αποφυγή επιμόλυνσης βασίζεται σε αυστηρά πρωτόκολλα ελέγχου σε όλα τα στάδια της παραγωγής. Παράγοντες όπως η υγρασία, η θερμοκρασία και οι συνθήκες αποθήκευσης παίζουν καθοριστικό ρόλο. Η σωστή αποξήρανση των κόκκων, ο καθαρισμός των εγκαταστάσεων και οι συνεχείς εργαστηριακοί έλεγχοι αποτελούν βασικά μέτρα πρόληψης, ενώ σύγχρονες τεχνολογίες, όπως αισθητήρες και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, συμβάλλουν στην έγκαιρη ανίχνευση κινδύνων.
Η ιδιαιτερότητα των μυκοτοξινών είναι ότι δεν γίνονται αντιληπτές με τις αισθήσεις, καθώς δεν επηρεάζουν τη γεύση ή την οσμή των τροφίμων. Για τον λόγο αυτό, η προστασία των καταναλωτών βασίζεται στους ελέγχους των αρμόδιων αρχών και στα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης. Οι πρόσφατες ανακλήσεις αναδεικνύουν την ανάγκη συνεχούς επαγρύπνησης σε ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής και διάθεσης τροφίμων.